Podstawowe badania profilaktyczne obejmują morfologię krwi, OB, badanie moczu, a także poziom cukru i cholesterolu we krwi. Tego typu badania warto wykonywać przynajmniej raz do roku. Każdy z nas bez względu na wiek, powinien raz na jakiś poprosić lekarza rodzinnego o skierowanie na badania ogólne. Badania laboratoryjne są źródłem informacji na temat naszego zdrowia i pozwalają wykryć chorobę, zanim zaobserwujemy jej pierwsze objawy. Jakie badania warto zrobić? Zapraszamy do przeczytania naszego poradnika.

Jakie badania profilaktyczne robić?

Badania profilaktyczne (laboratoryjne) są bezpłatne i powinny być przeprowadzane przynajmniej raz do roku. Jeżeli lekarz zdecyduje, że istnieją przesłanki do zwiększenia częstotliwości wykonywania badań, wówczas może zalecić pacjentowi odwiedzanie laboratorium znacznie częściej. Podstawowe badania diagnostyczne obejmują badanie krwi, moczu oraz kontrolę cukru we krwi. W laboratorium możemy także sprawdzić nasz lipidogram. Badania profilaktyczne mają za zadanie zapobiegać rozwojowi chorób oraz ocenić ogólny stan zdrowia pacjenta.

Aby wykonać badania profilaktyczne powinniśmy udać się do lekarza pierwszego kontaktu. Warto zrobić to w momencie, kiedy nie badaliśmy przez dłuższy czas.

Do podstawowych badań laboratoryjnych zaliczane są:

  • morfologia krwi,

  • OB – odczyn Biernackiego,

  • badanie moczu,

  • badanie poziomu glukozy (cukru) we krwi,

Dodatkowo możemy wykonać profil lipidowy czyli badanie poziomu cholesterolu – LDL, HDL oraz trójglicerydów we krwi, a także badanie kału.

Morfologia krwi

Morfologia krwi jest najbardziej podstawowym badaniem profilaktycznym. Pomaga w wykryciu wielu chorób. Pracownicy laboratorium porównują wyniki z normami i po otrzymaniu analizy możemy wspólnie z lekarzem ocenić stan naszego zdrowia.

Wyniki morfologii dotyczą takich parametrów jak liczba erytrocytów, liczba czerwonych krwinek oraz liczba leukocytów i hematokrytów (krwinek płytkowych). Ponadto wynik badania obejmuje także stężenie hemoglobiny oraz bardziej szczegółowe dane dotyczące stężenia np. leukocytów.

Morfologia krwi może obejmować następujące parametry:

  • Leukocyty

  • Erytrocyty

  • Hemoglobina

  • Hematokryt,

  • MCV

  • MCH

  • MCHC

  • Płytki krwi

  • RDS-CV

  • PDW

  • MPV

  • P-LCR

  • PCT

  • Neutrofile

  • Limfocyty

  • Monocyty

  • Eozynofile

  • Bazofile

  • Neutrofile

  • Limfocyty

  • Monocyty

  • Eozynofile

  • Bazofile

Na podstawie wyników morfologii krwi lekarz jest w stanie odpowiednio wcześnie zdiagnozować chorobę. Warto jednak pamiętać o tym, że wyniki morfologii należy analizować wraz z innymi badaniami zleconymi przez lekarza.

Jak interpretować wyniki badań krwi?

  • Czerwone krwinki – erytrocyty
    Spadek poziomu erytrocytów poniżej normy może świadczyć o niedoborze żelaza lub/i witaminy B12. Ponadto sugeruje także anemię lub choroby nerek. Zwiększony poziom erytrocytów może być związany z rozregulowaną gospodarką hormonalną, odwodnieniem, a nawet nowotworem krwi.

  • Hematokryt
    Podwyższony poziom hematokrytu może być spowodowany chorobami płuc, nowotworami nerek oraz w sytuacji wystąpienia biegunek, wymiotów, odwodnienia. Poziom hematokrytu poniżej normy to zazwyczaj objaw anemii.

  • Hemoglobina
    Nadmiar wody w organizmie oraz niedokrwistość to najczęstsze przyczyny powodujące obniżenie poziomu hemoglobiny. Z koli wzrost hemoglobiny zauważa się przy odwodnieniu i nadkrwistości.

  • MCV – średnia objętość krwinek czerwonych
    Wynik poniżej normy, która dla obu płci wynosi od 90 do 98 sugeruje, że mamy do czynienia z niedoborem żelaza. W przypadku nadmiaru przyczyną może być niedobór witaminy B9 oraz B12.

  • MCH – średnia zawartość hemoglobiny
    Wzrost średniej zawartości hemoglobiny może sugerować niedobór kwasu foliowego, witaminy B12. Może być także objawem niedokrwistości. W przypadku spadku poniżej średniej zazwyczaj mamy do czynienia z zaburzeniami gospodarki wodno-elektrolitowej.

  • MCHC – średnie stężenie hemoglobiny
    Wzrost stężenia hemoglobiny występuje w sytuacji hipertonicznego odwodnienia. Może także pojawić się w przypadku sferocytozy wrodzonej. Spadek stężenia hemoglobiny zazwyczaj wiąże się z zaburzeniami gospodarki wodno-elektrolitowej lub w przypadku niedoboru żelaza.

  • Leukocyty
    Podwyższony poziom leukocytów może świadczyć o stanach zapalnych toczących się w organizmie. Może być także następstwem długotrwałego stresu lub wysiłku fizycznego. Wysoki wzrost leukocytów powyżej normy sugeruje także nowotwór, choroby wątroby lub uszkodzenie szpiku kostnego.

  • Monocyty
    Obniżone stężenie monocytów może być objawem np. infekcji bakteryjnej. Z kolei wzrost liczby monocytów może świadczyć o takich chorobach jak gruźlica, kiła, dur brzuszny. Występuje także w przypadku zakażenia pierwotniakami oraz w wyniku nowotworu.

  • Limfocyty
    Wzrost liczby limfocytów związany jest najczęściej z takimi chorobami jak: chłoniaki, krztusiec, szpiczak mnogi, odra, świnka, różyczka, kiła czy gruźlica. Z kolei spadek monocytów może być następstwem stosowania kortykosterydów.

  • Bazofile
    Przewlekłe stany zapalne są przyczyną podwyższenia liczby bazofilów. Natomiast spadek liczby bazofilów kojarzony jest z ostrymi infekcjami, zapaleniem płuc, stresem czy nadczynnością tarczycy.

  • Eozynofile
    Podwyższone stężenie eozynofili zazwyczaj świadczy o alergii lub chorobie pasożytniczej. Niski poziom zazwyczaj obserwowany jest przy sepsie, czerwonce lub w przypadku duru brzusznego.

  • Neutrofile
    Spadek neutrofili poniżej normy może wskazywać na niedobór witaminy B12, niedobór folianów, a także choroby układu immunologicznego.

Odczyn Biernackiego (OB)

Kolejnym podstawowym badaniem laboratoryjnym związanym z krwią jest OB – Odczyn Biernackiego. Na podstawie tego badania można określić istnienie infekcji, choć samo badanie nie wskazuje lokalizacji ani przyczyny wystąpienia infekcji. Odczyn Biernackiego to badanie określające prędkość opadania krwinek w ciągu jednej godziny na dno specjalnego naczynia.

OB jest badaniem profilaktycznym, a jego normy zależą zarówno do wieku, jak i płci badanego. Wynik OB pozwala określić, czy w organizmie toczy się stan zapalny, choć nie pokazuje konkretnie żadnej choroby.

Obniżona wartość OB zazwyczaj przypisywana jest chorobom alergicznym. Może być powiązana także z malarią, żółtaczką czy przewlekłą niewydolnością krążeniową.

OB powyżej normy dotyczy głównie kobiet w ciąży oraz w czasie połogu i miesiączki. Może dotyczyć również kobiet, które stosują antykoncepcję hormonalną.

Podwyższony wynik OB często towarzyszy stanom zapalnym, które mogą być następstwem niedoczynności lub nadczynności tarczycy, chorób wątroby, zawału serca, stresu, anemii, urazów narządów i tkanek, a także zabiegów operacyjnych.

Poziom glukozy (cukru we krwi)

Innym podstawowym badaniem profilaktycznym, jakie możemy wykonać w laboratorium jest kontrola poziomu glukozy we krwi. Badanie zazwyczaj wykonuje się w przypadku takich objawów jak osłabienie czy omdlenie, a także w sytuacji podejrzenia cukrzycy. Badanie przeprowadza się na czczo i polega na pobraniu krwi z żyły łokciowej.

Kontrola poziomu glukozy we krwi jest badaniem profilaktycznym, które warto wykonywać raz do roku. Wskazaniem do jego wykonania są takie czynniki jak:

  • przemęczanie, osłabienie,

  • omdlenia, utrata przytomności,

  • częste oddawanie moczu,

  • spadek masy ciała,

  • niepokój,

  • nadwaga,

  • ciąża,

  • choroby układu krążenia,

  • wzmożone pragnienie,

  • nadmierna potliwość.

Podwyższony poziom glukozy we krwi nazywany jest hiperglikemią, natomiast obniżenie nosi miano hipoglikemii.

Profil lipidowy – lipidogram

Kolejnym, podstawowym badaniem profilaktycznym jest profil lipidowy (lipidogram), którego wynik pokazuje stężenie cholesterolu i jego frakcji, a także trójglicerydów we krwi. Na podstawie takiego badania lekarz może ocenić gospodarkę tłuszczową w organizmie oraz ewentualne zagrożenia z tego wynikające.

W ramach badania możemy sprawdzić:

  • Cholesterol całkowity – pełni w organizmie bardzo ważne funkcje. Przyczynia się do produkcji hormonów oraz bierze udział w wytwarzaniu witaminy D. Bardzo ważne jest utrzymywanie poziomu cholesterolu na właściwym poziomie. Gdy jest go zbyt dużo odkłada się w ścianach naczyń krwionośnych utrudniając transport tlenu i składników odżywczych.

  • Cholesterol „zły” LDL – przyczynia się do rozwoju miażdżycy oraz choroby niedokrwiennej serca. Osoby, u których stwierdza się podwyższony poziom cholesterolu LDL są bardziej narażone na miażdżycę niż osoby, u których normę przekracza jedynie cholesterol całkowity.

  • Cholesterol „dobry” HDL – również przenika do ścian naczyń krwionośnych, jednakże – w przeciwieństwie do cholesterolu złego – nie odkłada się w nich. Co więcej, oczyszcza naczynia krwionośne i obniża poziom „złego” cholesterolu LDL.

  • Trójglicerydy – ich wysoki poziom oznacza, że we krwi obecna jest duża ilość tłuszczów. Przekroczenie normy jest typowe dla osób, które często sięgają po słodycze. Zbyt wysoki poziom trójglicerydów we krwi jest tak samo niezdrowy jak wysoki poziom cholesterolu całkowitego, bowiem zwiększa ryzyko wystąpienia choroby niedokrwiennej serca.

Badanie moczu

Innym badaniem, równie często zlecanym przez lekarzy pierwszego kontaktu jest badanie moczu. Pozwala ono na wykrycie chorób nerek oraz dróg moczowych, a także dostarcza wielu innych informacji na temat zdrowia badanego.

Badanie moczu warto przeprowadzać raz do roku w ramach profilaktyki. Ponadto wskazaniem do wykonywania tego typu kontroli jest ocena stanu zdrowia pacjenta w leczeniu nadciśnienia tętniczego, chorób nerek czy wątroby.

Badanie moczu powinno być wykonywane rano, a najlepiej w ciągu czterech godzin od ostatniego oddania moczu. Materiał do badań powinien być pobrany ze środkowego strumienia. Na początku część moczu oddajemy do toalety, natomiast drugą partię należy oddać do sterylnego pojemnika. Po wykonaniu tej czynności pojemnik należy szczelnie zamknąć i oddać próbkę do laboratorium.

W badaniu moczu interpretuje się następujące wskaźniki:

  • Barwa – według normy mocz powinien mieć barwę od słomkowej do bursztynowej.

  • Przejrzystość – materiał powinien być przejrzysty, co stanowi normę.

  • Ciężar właściwy – wynik pomiędzy 1.005-1.030 uznawany jest jako prawidłowy

  • pH – norma pomiędzy 4.5 a 8.0

  • Białko – według normy powinno być nieobecne w moczu

  • Glukoza – prawidłowy stan to brak glukozy w moczu. Wyjątek stanowią jedynie kobiety ciężarne, u których często można zaobserwować pewne ilości glukozy w moczu. Stan ten w przypadku kobiet w ciąży jest dopuszczalny.

  • Ketony w moczu (ciała ketonowe) – powinny być nieobecne w moczu.

  • Analiza mikroskopowa – mocz nie powinien zawierać bakterii, pasożytów, grzybów oraz komórek nabłonka. Ponadto według normy czerwone oraz białe krwinki powinny być nieobecne w moczu.

Badanie kału

Laboratoria dają nam również możliwość zbadania kału. Dzięki analizie można ustalić czy pacjent zmaga się z wrzodami żołądka lub nowotworem jelita grubego. Badanie kału pozwala także wykryć niechcianych lokatorów, jakimi są pasożyty.

Badanie kału – w zależności od rodzaju analizy – dostarcza wielu cennych informacji na temat układu pokarmowego pacjenta. Jesteśmy w stanie ustalić, czy nasz pokarm jest prawidłowo trawiony. Badania kału pozwalają ustalić także obecność śluzu lub krwi w kale, co może sugerować różnego rodzaju schorzenia. Ten rodzaj kontroli pozwala lekarzowi stwierdzić, czy pacjent boryka się z chorobą zakaźną układu pokarmowego.

W jakich sytuacjach zalecane jest badanie kału?

  • Stany zapalne jelit.

  • Podejrzenie obecności pasożytów w przewodzie pokarmowym.

  • Podejrzenie dysbiozy jelitowej, co ma na celu wdrożenie probiotykoterapii celowanej.

Czy warto wykonywać podstawowe badania profilaktyczne?

Badania profilaktyczne są szybkie do wykonania i bezpłatne. Dzięki nim lekarz może stwierdzić czy należymy do osób będących w grupie ryzyka zachorowania na poważne choroby. Badania profilaktyczne mówią wiele na temat naszego stanu zdrowia oraz pozwolą ustrzec się przed niektórymi chorobami, zanim jeszcze wystąpią pierwsze objawy.

Morfologia, OB, badanie moczu, poziom glukozy, lipidogram to podstawowe badania profilaktyczne, które powinniśmy wykonywać przynajmniej raz do roku. Kobiety powinny dodatkowo wykonywać cytologię oraz badania piersi. W przypadku mężczyzn zaleca się także badanie jąder oraz prostaty. Oprócz tego warto kontrolować masę ciała i wskaźnik BMI. Zaleca się także regularne pomiary ciśnienia oraz kontrolę stomatologiczną. Dbanie o własne zdrowie to nasz obowiązek, a podstawowe badania profilaktyczne pozwolą nam ustrzec się przed wieloma chorobami, nim wystąpią pierwsze objawy.

 

0 komentarzy

Wyślij komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.